جشن سده
زرتشتيان با فرارسيدن"سده"كه 50 روز به نوروز باقيمانده و سرما رو به پايان است، جشن مي‌گيرند.
برپايي جشن سده در ايران، هشت تا ده هزار سال قدمت دارد و مربوط به زماني است كه اقوام آريايي هنوز به فلات ايران كوچ نكرده بودند و در منطقه‌اي به نام "آرياويج" در جنوب سيبري زندگي مي‌كردند.

به‌اعتقاد زرتشتيان،"اشو زرتشت"در سه‌هزارو 600 سال قبل از ميلاد عيسي مسيح(ع) در تخت سليمان آذربايجان از مادري به‌نام"دغدو" پا به عرصه گيتي گذاشت و نام پدرش را "پورو شسب" نوشته‌اند.
زرتشتيان بر اين باورند كه پيام‌آور ايران باستان در سن سي سالگي براي دعوت مردم به راستي از طرف "اهورامزدا" به پيامبري انتخاب شد و در سن 77 سالگي درحاليكه در محل آتشكده شهر بلخ با جمعي از پيروانش درحال نيايش بود به دست "تور براتور" به قتل رسيد.
در ايران بيش از 35 هزار زرتشتي زندگي مي‌كنند كه حدود شش هزار نفر از آنان در استان يزد(يزد، اردكان و تفت) ساكن‌اند.
بيهقي در شرح سده سلطان مسعود نوشته است:
و سده فراز آمد نخست شب امير(سلطان مسعود) بر ان لب جوي آب که شراعي(خيمه) زده بودند بنشست و نريمان و مطربان بيامدند و آتش بر هيزم زدند و پس از آن شنيدم که قريب ده فرسنگ فروغ آن آتش بديده بودند...
اگرچه بزرگاني چون سلطان مسعود و يا شاه عباس کبير سده‌هايي باشکوه برگزار کرده‌اند اما باشکوه‌ترين سده را مرداويج در اصفهان جشن گرفت. وي آنچنان به آيين‌هاي ايران پيش از اسلام علاقه داشت که دستور داد طاق کسري را بازسازي کنند. آتشکده ها را تعمير کرد و به رسم شاهان ساساني رفتار مي‌کرد. او آنقدر در احياي آيين‌هاي ايراني تعصب ورزيد که جان خود را بر سر آن گذاشت. درمورد جشن سده اي که او در اطراف زاينده‌رود برگزار کرده است آورده‌اند: به دستور مرداويج بر تمام بلندي‌هاي اطراف اصفهان و دور تا دور شهر آتش برافروختند. چوب‌هاي درختان نخل در زمين کار گذاشته و بر بالاي آنها مشعل روشن کرده بودند پرنده‌هاي بسياري را آورده بر بال‌ها و پاهايشان مواد سوختني بستند تا در هوا نيز آتش درحال حرکت ديده شوند. در جاي جاي دشت سکوهايي براي نشستن مردم درست شده بود و سفرهايي بر آنها پهن شده و هزاران گاو گوسفند و پرندگان بريان شده برسفرها گذاشته بودند. به هنگام غروب آفتاب؛ آتش‌ها به يکباره درسراسر اصفهان روشن شد. نواي ساز و موسيقي بالا گرفت پرندگان بسيار که بر پاها بالهاي‌شان مواد سوختني بسته شده بود رها شدند و همچون ستاره‌هاي دنباله دار در آسمان شهر به حرکت درآمدند هزاران تير شعله‌ور از اطراف به هوا رها شد بوي عود و عنبر همه جا را پر کرده بود و...
سلطان ملک شاه سلجوقي در سال 484 جشن سده را در بغداد پايتخت خليفه باشکوه برگزار کرد و اين درست مقارن با ماه روزه‌داري(رمضان) بود. بزرگداشت آيين ايراني در پايتخت حکومت عربي در حضور خليفه متعصب اعراب را به خشم آورده بود. اما آنان تحمل کردند. زيرا در چنگال ملک‌شاه اسير بودند اهميت برگزاري اين جشن در زنده کردن آيين‌هاي ايراني و دميدن روح زندگي در کالبد ايرانيان مسلماني بود که مهر آتش‌پرستي خورده بودند.
تا همين چند دهه گذشته طولاني‌ترين جشن سده در ميان ايل افشار شهرستان بافت برگزار مي‌شد. ايل پرجمعيت افشار بيشتر در مرکز و نواحي کوهپايه‌اي شمالي شهرستان زندگي مي‌کنند. آنها سده را در سه شب جشن مي گرفتند و هر شب را نامي نهاده بودند.
شب نخست را سده سلطاني شب دوم را سده اربابي و شب آخر را سده شباني مي‌گفتند. مردم در يک تلاش جمعي مقدمات سده را فراهم مي کردند و با موسيقي برگرد آتش به هنرنمايي مي‌پرداختند. در مرکز شهرستان تخت رواني مي‌ساختند و شخصي را بر آن مي‌نشاندند و گردنبندي از شاخ گوسفندان بر گردنش مي‌آويختند. معمولا اين فرد چوپان بود زيرا اين مراسم در شب سده چوپاني اجرا مي‌شد و به او شاه‌بارون مي‌گفتند. مردم با زبان ساده ضمن جشن و سرور از خداوند مي‌خواستند تا باران رحمت خود را بفرستد جوانان به همراه شاه‌بارون در کوچه‌ها مي‌گشتند و ترانه الل باروني سرمي‌داند هريک از خانواده‌ها ظرف آبي بر آنها مي‌پاشيد و بشقابي آجيل به آنها هديه مي‌کرد.
الله خدا بارون بده/ بارون بي پايون بده / الله خدا بارون بده/ گندم به اربابون بده/ الله خدا بارون بده
در پايان جشن هريک از افراد مقداري از آتش سده را براي افزايش برکت و گرمي کانون خانوادگي به خانه مي‌برد و در اجاق منزلش مي ‌‌ریخت.
منبع: میراث فرهنگی