irani.at
 
 
Webdesign, Grafikdesign & Programmierung

     
  عمارت «ثابت پاسال»؛ میراث شهری فراتر از معماری  

بازگشت به لیست ایران

perser Teppichتهران - روزنامه شرق - درباره عمارت عظیم ثابت پاسال با نیم قرن قدمت در منتهاالیه شمالی خیابان جردن قدیم، آنچه در هیاهوی این روزهای رسانه ها مبنی بر نگرانی از تخریب آن گم شد، ارزشی است که بنا در مقیاس کلان یک شهر می تواند داشته باشد.

به عبارتی نقش شهری آن در سایه عظمت معمارانه اش نادیده گرفته شد؛ معماری ای که هرچند عاری از نشانه های سبک و سیاق ایرانی است و بی اعتنا به آنچه امروز به نام هویت ایرانی بر سر زبان هاست، اما در نوع خود حایز ارزش های ریزودرشتی است که تحسین برانگیز است.

perser Teppich

در بررسی این نقش، لازم است به زمان ساخت بنا بازگردیم. در آغاز دهه 40 شمسی که هنوز تهران از ده هاروستای کوچک و بزرگ پیرامون جدا بود، «الهیه» واقع در شمیران در زمره وسیع ترین ها و سرسبزترین ها بود که به دلیل دربرگرفتن سفارتخانه های ییلاقی ترکیه، روسیه و آلمان در میان باغ های بزرگ، خارجی نشین هم به شمار می رفت.

نهر پرآبی که همان رودخانه دربند است، در جانب شرقی روستای الهیه، آن را نسبت به سایر روستاها برتری می بخشید و روشن است با گسترش تهران و پیشرفت روستاهای اطراف آن، باغ های شخصی قطعه قطعه می شدند و به تدریج به ویلاهای وسیعی برای افراد توانگر تبدیل می شدند.

جنوبی ترین بخش این روستا به تپه هایی که به تپه های امانیه شهرت یافته بودند، منتهی می شد؛ همان جا که بر فراز آن و رو به روستای الهیه، دکتر شقاقی، پزشک متخصص، ویلای مدرن و منحصربه فردش را با نگاه خلاق نظام الدین عامری، تنها شاگرد ایرانی معمار بزرگ دنیا فرانک لوید رایت آمریکایی، کمی پیش از ثابت پاسال بنا کرده بود و برای دسترسی به آن، مسیر ورودی و راسته پلکانی بلندی از سمت خیابان پهلوی سابق (ولیعصر کنونی) احداث کرده بود؛ همان تپه هایی که در آغاز دهه50 توسط بزرگراه شکافته شد و پس از ساخت وسازهای جدید، کم وبیش نابود شد و امروزه تنها آثار ناچیزی از آن باقی است.

فراست زبانزد صاحب عمارت، حبیب الله ثابت - که بعدا به واسطه نام ائتلافی یکی از شرکت هایش «پاسال» به ثابت پاسال شهرت یافت- نیز او را واداشت تا اندکی پس از اتمام ویلای روی تپه، جنوبی ترین نقطه الهیه و پای تپه های امانیه را اختیار و خانه ای بنا کند که تا امروز با وسعت یک و خرده ای هکتاری اش به عنوان بزرگ ترین خانه تهران به یادگار بماند.

هرچند در این تاریخ، تهران هنوز چندان بالاتر از تپه های عباس آباد گسترش نیافته بود، اما با مقدمات خیابان کشی های جدید، قابل پیش بینی بود که در یک چشم برهم زدن، تهران به شمیران ملحق می شود و یک خیابان اصلی حتما عمارت او را به تهران وصل خواهد کرد؛ خیابانی که از امتیازات همجواری با اصلی ترین و قدیمی ترین خیابان تهران به سوی شمیران یعنی همان خیابان پهلوی سابق بی بهره نخواهد ماند؛ خیابانی راست و مستقیم که قرار نیست سر راهش دل هیچ روستایی را بشکافد.

قرار است با شبکه های شطرنجی دوطرفش یک بافت کاملا شهری مدرن و امروزی بسازد. تهران در 1349 به طور رسمی به شمیران پیوست و تهران جدید، ده هاروستای پیرامونش را دربر کشید و نام روستاهای کوچک و بزرگ قدیم را بر محله های خود گذاشت.

خیابان جدیدالاحداث، به یاد ساموئل مارتین جردن آمریکایی (1952-1871)، بانی دبیرستان البرز یا همان کالج آمریکایی تهران قدیم، نام گذاری شد. براساس عکس هوایی مربوط به سال1348، ساخت عمارت ثابت پاسال پایان گرفته و محوطه سازی اطراف عمارت، در حال شکل گیری و تکمیل اجراست؛ در حالی که نهال های محور میانی بولوار جردن هم مدتی است غرس شده اند و بولوار در انتظار آسفالت شدن است.

اما حضور چشمگیر خانه شخصی ثابت پاسال، کارآفرین متمولی که آن روزها نزد بسیاری از مردم شناخته شده بود؛ تاجری که در عرصه بین المللی فعال بود و شاید نتوان نامش را از تاریخ دوران مدرنیته ایران حذف کرد، در شمالی ترین نقطه این خیابان و در همسایگی روستا- محله الهیه، می تواند مسبب آن بوده باشد که این خیابان از ابتدا محل استقرار و سکونت مرفهان اهل مدرنیته شهر شود و تا امروز اگر بشود به آن «محله» گفت، اقامت در آنجا مشخصا نماد تعلق به همان قشر اجتماعی ویژه باشد که اشاره شد؛ چنانچه براساس شواهد نیز از زمان احداث تا امروز این نگرش عمومی نسبت به این به اصطلاح محله ثابت مانده است.

با شروع ساخت برج های اداری در این خیابان، برخی از خانه ها در اختیار شرکت ها قرار گرفتند، اما در عوض بر تعداد بوتیک های شیک و تراز اول و رستوران های ممتاز، عمدتا ویژه همان برترین قشر اجتماعی تهران افزوده شد و از این طریق شاید رونق شبانه محله حفظ شد.

با این احوال، همچنان این خیابان؛ انتخاب نخست بسیاری از متمولان در روزگار فعلی برای سکونت و ساخت و ساز محسوب می شود. این فرآیند اجتماعی- شهری (socio-urbain) که پس از گذشت نیم قرن چندان دستخوش تغییر نشده، به گمان نگارنده برای این بنا منجر به احراز ارزش هایی از دیدگاه جامعه شناسی شهری می شود و با اندکی کلان نگری می توان امتیازی به مراتب بالاتر از ارزش های تاریخی، زیبایی شناسی و معمارانه برای آن قایل شد.

بد نیست بگوییم این بی ارزشی فرهنگی و هنری از دید برخی کارشناسان میراث فرهنگی و معماری، خود نشانه باارزشی در تاریخ هردوران است که اندیشه مردان نامی ایران را از هم می شناساند و به قیاس می کشد.

نوشته : ماندانا یزدان شناس - معمار و تهران پژوه

روزنامه شرق

بازگشت به لیست ایران

بطرف بالا oben

© كليه حقوق سايت محفوظ است
2003 طراحي شده توسط شركت تبلیغاتی یورو به مدیریت فرزانه عمادی
شرایط با نخستین استفاده شما از سایت (وب گاه) بلافاصله قابل اجرا می باشند

| در باره سایت رسمی ایرانیان در اتریش |شرکت | تبلیغات در سایت ایرانیان در اتریش |

 
irani.at
Golf

Golf

Golf