قلعه بابك ، مشهورترين قلعه تاريخي ايران

قلعه بابک يکي از مشهورترين قلعه هاي تاريخي ايران در منطقه اي کوهستاني نزديکي تبريز قرار دارد .اين قلعه در دوره ساساني ساخته شد

قلعه بابك، جمهور يا «دژ بد» يكي از زيباترين قلعه‌هاي تاريخي ايران است. علاوه بر جذابيت‌هاي طبيعي و معماري كه در اين قلعه وجود دارد،‌ داستان حماسه بابك و ايستادگي او در برابر خلفاي عباسي، محبوبيت اين قلعه را دوچندان كرده است.

بابك بيست و دو سال در مقابل اعراب مقاومت كرد که دست آخر خلفای عباسی به طرز فجيعي، دست ، پا و گردن او را قطع كرده و از دروازه‌هاي شهر بغداد آويختند.

در روايتي آمده است؛ وقتي دست او را قطع كردند، چهره‌اش را با خون آغشته كرد تا معتصم تصور نكند زردي رنگ رخسارش از ترس است.

«ابوعلي بلعمي» در تاريخ طبري در مورد اين قلعه مي‌نويسد: «در ميان آن كوه‌ها حصاري كرده بود كه آن را بذ خواندندي. او ايمن در آنجا نشسته بود و در آنجا همي بود تا روزگار بسيار برآمد و بدين جهت بيست سال بماند.»

قلعه بابك در 60 كيلومتري شمال شهرستان اهر، در ارتفاعات غربي شعبه‌اي از رود بزرگ قره سو و در سه كيلومتري جنوب غربي كليبر واقع است. اطراف اين قلعه را دره‌هاي عميق 400 تا 600 متري فرا گرفته است و تنها از يك سوي قلعه راهي باريك و بزرو وجود دارد.

با اينكه مسافت قلعه تا كليبر 3 كيلومتر بيشتر نيست اما راه آن صعب و دشوار است. هنگام عبور بايد از كتل‌ها و گردنه‌ها گذر كرد؛ تا پس از 3 ساعت كوه‌پيمایی به باروهاي استوار رسيد. عظمت اين قلعه از فراز تيغ دره‌ها و كوه‌ها هر بيننده‌اي را مبهوت مي‌كند. دور تا دور ديواره‌هاي قلعه در عمق 500 متري جنگلي از درختان آلو، انجير، آلوچه، سيب، فندق، زغال و گردو وجود دارد و نهرهاي كوچك ميان جنگل كه از ارتفاعات جاري هستند، از ميان اين درختان گذشته و به باغ‌هاي زراعي مي‌رسد.

پس از عبور از مسير ابتدايي كه پله‌گذاري شده، به دامنه‌هاي بالاي كوه مي‌رسيم، جايي ميان ابرها. در چشم‌انداز راست مسير قلعه، سياه چادرهاي بسيار ديده مي‌شود كه محل زندگي ايلات شاهسون است. اين مسير رفته رفته مشكل‌تر مي‌شود.

پس از عبور از دامنه‌هاي ابتدايي، صخره‌هاي بزرگ و كوچك قبل از اينكه به دروازه قلعه برسيم از معبري عبور مي‌كنيم كه به صورت دالاني از سنگ‌هاي منظم شكل گرفته است. معبر فقط گنجايش 2 نفر را دارد و تا باروي قلعه حدود 200 متر فاصله دارد. از همين نقطه است كه سختي راه و جلال و ابهت قلعه، آدمي را دچار حيرت غرورآميزي مي‌كند.

براي نفوذ به قلعه حتما بايد از دالان گذشت، بارو را كه پشت سر مي‌گذاريم تا حدود يك صد متر، ارتفاعي را از ميان صخره‌ها صعود مي‌كنيم كه امروز پله‌گذاري شده و بسيار آسان‌تر از گذشته است. بر گرد اين ستيغ دره‌اي است با جنگلي تنگ و ژرفايي تا 400 متر كه به صورت تيغه و تا ديوار قلعه ادامه دارد.

پيشينه اين قلعه به قبل از اسلام و دوره‌هاي ساساني باز مي‌گردد. نوع معماری‌ قلعه به سبك معماري مجموعه تاريخي سليمان، مربوط به دوره ساساني‌هاست و با اينكه به وسيله عوامل طبيعي و انساني دستخوش تغييرات بسياري گرديده است، اما هنوز هم با شكوه، زيبا و پرابهت است.

ساختمان دروني قلعه از يك تالار اصلي، 4 اتاق كه هر يك به تالار راه جداگانه دارند و مدخل ورود به جايگاه و جايگاه سربازان تشكيل شده است. در زيرزمين قلعه نيز بقايايي از اصطبل موجود است.

بر فراز برج‌هاي اين قلعه كه بايستيد، همه ارتفاعات و جنگل‌های اطراف زير پاي شماست و شما بر بلندترين نقطه منطقه ايستاده‌ايد.چشم اندازی وسیع از کوههای پوشیده از درخت و دشتهای ارسباران. به راستي كه اين قلعه بسيار زيباست.

اگر جمعه يا روزهاي تعطيل در اطراف قلعه باشيد كوهنورداني را مي‌بينيد كه مصالح و سنگ‌های لازم براي ترميم قلعه را حمل مي‌كنند. آنان با اين كار خود مي‌خواهند نام و خاطره سردار بزرگي را به ياد بسپارند كه عشق به وطن را از نياكان خود به ارث برده است.

در سال‌هاي اخير علي‌رغم كم‌لطفي‌هايي كه از سوي برخي انسان‌ها و نهادها در حق اين قلعه اعمال شده است، ديواره‌هاي در حال ريزش پي‌بندي شده و بخشي از ديواره‌هاي بنا، تعمير و دوباره‌سازي شده است. هم‌چنين بخشي از پله‌هاي ورودي قلعه شيب‌بندي و كانال‌كشي حوضچه‌هاي آب كه در اطراف قلعه وجود دارد به پايان رسيده است.

علاوه بر ایام خاص در بسياري از روزهاي تعطيل در اين قلعه، مراسم شعرخواني، موسيقي سنتي و رقص لزگي (رقص محلي آذربايجان) برگزار مي‌شود. اين قلعه و طبيعت اطراف آن براي كوهنوردان و طبيعت‌گردان آذربايجاني از اهميت ويژه‌اي برخوردار است.

قلعه بابک يکي از مشهورترين قلعه هاي تاريخي ايران در منطقه اي کوهستاني نزديکي تبريز قرار دارد .اين قلعه در دوره ساساني ساخته شد اما شهرت آن بيشتر به علت 23 سال نبرد بابک خرمدين در مقابل عرب ها بوده که در نهايت با نيرنگ، او را به قتل مي رسانند.

به تازگي کاوش و آوار برداري در اين قلعه منجر به شناسايي و خوانا سازي پلکاني از دوره صدر اسلام به همراه يک بناي دو طبقه شد. اين آثار براي نخستين بار در قلعه بابک شناسايي مي شوند.

قلعه بابک یا دژبذ یا قلعه جمهور، محل مقاومت بابک خرمدین و طرٿداران او در برابر خلیٿه عباسی است. این قلعه در قله کوه بلندی در کلیبر قراردارد.

گروه فرهنگ_باستان‌شناسان سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري آذربايجان شرقي به‌منظور آموزش مردم در‌مورد پيشينه تاريخي منطقه كليبر در قلعه بابك مستقر مي شوند. مراسم بزرگداشت بابك، سردار ايراني قرن دوم و سوم هجري، 18 تيرماه در قلعه بابك واقع در آذربايجان شرقي برگزار مي شود.
قلعه بابك كه محل مقاومت بابك مشهور به خرمدين در برابر معتصم، خليفه عباسي، بود، از آثار تاريخي اين استان است كه در ارتفاعات كوهستان بذ در شهرستان كليبر واقع شده است.
امسال دوستداران بابك 18 تير در اين قلعه گرد هم مي‌آيند. سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري آذربايجان شرقي به‌منظور افزايش بار علمي و فرهنگي اين گردهمايي در تقابل با كساني كه به بهانه بابك به دنبال اهداف ديگري هستند، گروهي از باستان‌شناسان اين سازمان را به قلعه بابك اعزام مي‌كند.
فرهاد سدادي، كارشناس روابط عمومي سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان آذربايجان شرقي توضيح داد: حضور اين باستان‌شناسان جنبه اطلاع رساني فرهنگي خواهد داشت و در مورد منطقه كليبر، پيشينه تمدن در اين منطقه و تاريخ قلعه بابك و ساخته‌شدن آن براي بازديد كنندگان توضيح خواهند داد. همچنين گزارشي از سه مرحله مرمت و بازسازي قلعه كه آخرين آن اواخر سال گذشته صورت گرفت، همراه با عكس و تصوير ارائه خواهند داد .
در برنامه امسال، يك گروه موسيقي آذري نيز از سوي خانه فرهنگ و ارشاد استان آذربايجان شرقي در قلعه بابك، به اجراي موسيقي اصيل آذري و موسيقي سنتي عاشيقي خواهند پرداخت.
سدادي تاكيد كرد: توجه سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري به اين مراسم به منظور افزايش جنبه فرهنگي و جهانگردي آن است. چون اين منطقه هم از نظر تاريخي و هم طبيعي از جاذبه‌هاي گردشگري فراواني برخوردار است.
اين منطقه پايگاه مقاومت بابک يا بابك خرمدين، سردار ايراني، حدود 1200 سال پيش بوده است كه با يارانش مشهور به سرخ
جامگان عليه خليفه عباسى قيام كرد و سرانجام به اسارت در آمد و به دستور معتصم كشته شد.
در مورد قيام بابك، نظرات مختلفي وجود دارد. برخي او را قهرمان ملي معرفي مي‌كنند، برخي قهرمان آذربايجان و برخي قيام او را تنها اقتصادي و براي استرداد زمينهاي آذربايجان از دست اعراب مي دانند. برخي هم در خرمدين بودن او ترديد دارند.
عباس زارعي مهرورز، عضو هيئت علمي دانشگاه بوعلي‌سيناي همدان، معتقد است بابك اصلا" خرمدين نبوده و اين تهمتي از سوي دستگاه خلافت به او بوده است.نظرات وي در كتاب «جنبش بابك» منعكس است.
علي بهراميان، مدير بخش تاريخ دانشنامه ايران و معاون بخش تاريخ بنياد دائرة‌المعارف بزرگ اسلامي كه مقاله «بابك» در اين دائرة‌المعارف به قلم اوست و مقاله ديگري هم در مورد اين شخصيت تاريخي براي مجله كتابخانه ملي در دست تدوين دارد، مي گويد: اگر هم بابك قهرمان بوده‌است، قهرمان همه مردم ايران است. آذربايجان جدا از ايران نيست و مردم آذربايجان مانند همه مردم ايران مي توانند به فردوسي، بيروني، سهروردي و ستارخان افتخار ‌كنند.

نقل از میراث فرهنگی